Choroby woli cz. 1 - strona 1
"   CHOROBY WOLI. "

Choroby woli cz. 1 - strona 2
"   T. Ribot. CHOROBY WOLI przełożył z francuskiego J. K. Potocki. Wydanie drugie. Warszawa Nakładem Księgarni A. Gruszeckiego ul. Nowy-Świat Nr. 53, róg Wareckiej. 1887. "

Choroby woli cz. 1 - strona 3
" Дозволено Цензурою. Варшава, 6 Ноября 1886 года. Druk Braci Jeżyńskich (dawniej J. Ungra) Warszawa, Nowolipki Nr. 9 "

Choroby woli cz. 1 - strona 4
" WSTĘP. W ciągu lat ostatnich liczni pisarze, zwłaszcza za granicą opracowali szczegółowo niektóre działy psychologii według zasady ewolucyi. Zdawało więc mi się, iż pożytecznem byłoby rozpatrzeć owe zagadnienia w duchu tym samym, lecz w formie nieco odmiennej —..."

Choroby woli cz. 1 - strona 5
" Ta ostatnia niezależnie od naszego na nią poglądu, niezależnie od tego, czy widzimy w niej czynność, własność lub zdolność, pozostanie zawsze zjawiskiem trwałem, takim stanem duchowym, co do którego wszyscy mogą się porozumieć. Wola — przeciwnie rozprasza się w pojedyńczych..."

Choroby woli cz. 1 - strona 6
" klucza", uznawać moglibyśmy nie inaczej, jak wkroczywszy w dziedzinę metafizyki. Zamiarów podobnych nie mamy tu bynajmniej; przedmiotem naszych badań będzie zewnętrzne i wewnętrzne doświadczenie, którego granic nie przekroczymy. Na rozmaite postacie chcenia patrzymy, jak na..."

Choroby woli cz. 1 - strona 7
" jest charakter osobisty; opuszczę zaś wszelkie szczegóły, nie mające wielkiej wagi dla mego przedmiotu (1). I. Główną zasadę, panującą w psychologii woli pobudzającej (2), tak w stanie jej zdrowia, jak choroby, — stanowi twierdzenie, iż wszelka postać świadomości..."

Choroby woli cz. 1 - strona 8
" słość. Tylko przy jej pomocy zrozumiemy fizyologię i patologię woli, gdy owo dążenie danego stanu świadomości do wyczerpania się w akcie psychologicznym, lub fizyologicznym, świadomym lub bezwiednym jest właśnie objawem prostym, do którego sprowadzamy najwyższe skojarzenia i..."

Choroby woli cz. 1 - strona 9
" dzić się mogą jeszcze przed pojawieniem się umysłowości (inteligencyi). Pod względem fizyologicznym nie różnią się one od bardziej złożonych odruchów, psychologicznie zaś wyróżniają się od nich stanem świadomości — niekiedy bardzo wyraźnej, jaka im towarzyszy. Dążność..."

Choroby woli cz. 1 - strona 10
" powoła do życia inteligencyę, zjawia się nowa forma działalności, dla której najbardziej odpowiedniera mianem jest nazwa pojęcio-ruchowej, (ideo-motrice) gdyż pojęcia są tam przyczyną ruchów. Łatwo będzie wykazać pokrewieństwo i tej jeszcze formy działalności..."

Choroby woli cz. 1 - strona 11
" chy jakiekolwiek, bodajby najsłabsze. Wprawdzie, biorąc rzecz ściśle, można było powiedzieć, iż należy odróżniać dwa rodzaje pierwiastków ruchowych; te, które składają się na wywołanie w nas świadomości i te. które prowadzą do jej wyczerpania się. Jedne z nich są..."

Choroby woli cz. 1 - strona 12
" domości będziemy widzieli tylko zjawisko towarzyszące pewnym procesom nerwowym, będącym tutaj jedynie czynnikiem istotnym, natenczas wszystko stanie się jasnem, pozorne trudności pierzchną. Po tem zastrzeżeniu możemy przystąpić do jakiej takiej klasyfikacyi pojęć. Podzielimy..."

Choroby woli cz. 1 - strona 13
" w ten sposób skojarzeniu przeważają pierwiastki uczuciowe czy też naodwrót (1). 2. Druga grupa ma dla nas największą wagę. Przedstawia ona działalność rozważną, wolę w pospolitem znaczeniu tego wyrazu. Czyn następuje tutaj za wrażeniem nie wcześniej jednak, jak po dłuższej lub..."

Choroby woli cz. 1 - strona 14
" szych czynności codziennych towarzyszyło początkowo uczucie przyjemności, zaciekawienia i t. p. Dzisiaj uczucie pierwotne osłabło, ale związek pomiędzy pojęciem i czynem już się ustalił: gdy pierwsze się rodzi — drugi idzie wślad za niem. 3. Pojęciom oderwanym towarzyszy..."

Choroby woli cz. 1 - strona 15
" gii okres zwrotny (1) odruchów nie zawsze zakończony bywa jakimś ruchem, lecz często powoduje wydzielanie się zawartości gruczołów, lub wywołuje jakiś proces odżywczy, tak samo też w psychologii dany stan świadomości nie zawsze ujawnia się w ruchu, lecz często wskutek znanego..."

Choroby woli cz. 1 - strona 16
" twierdzić, iż z chwilą gdy pojęcia te stają się przyczyną ruchu — na pomoc im przybywają inne jakieś czynniki: zdarza się to np. u osób "oddanych jakiejś idei" Tylko uczucia powodują człowiekiem. II. Tak więc działalność woli przedstawia się nam iako jedno z ogniw..."

Choroby woli cz. 1 - strona 17
" powściągania (arret) albo, wyrażając się językiem fizyologii, — zdolność otamowania (inhibition) (1). Dla psychologii opartej na spostrzeganiu tylko zewnętrznem, owa różnica pomiędzy przyzwoleniem i zakazem posiada małą doniosłość; ale dla tej metody psychologicznej,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 18
" Wiadomo, iż serce (niezależnie od węzłów wewnętrznych) nerwacyę swą czerpie z włókienek wielkiego nerwu sympatycznego, wpływających na przyspieszenie jego uderzeń, i z gałązek nerwu błędnego. Przecięcie tego ostatniego potęguje ruchy serca; podrażnienie zaś końca..."

Choroby woli cz. 1 - strona 19
" wzgórków czworaczych. Opierał się on na tem, iż drażniąc drogą chemiczną, lub inaczej wspomniane części mózgu sprowadzał zwykle obniżenie siły odruchów. Goltz mieści ośrodki powściągające w mózgu właściwym. Wszystkie te hypotezy i inne im podobne (1) podległy..."

Choroby woli cz. 1 - strona 20
" ruchów. Jedni sądzą, iż powściąg wynika z dwóch sprzecznych dążności, które się wikłają ze sobą i znoszą wzajemnie. Inni przypuszczają istnienie ośrodków, a nawet nerwów powściągających, zdolnych do zawieszenia przesłanej sobie czynności nie zaś do jej..."

Choroby woli cz. 1 - strona 21
" fizyologiczny pozostaje niewyświetlonym, możemy jeszcze otrzymać pewne wskazówki od psychologii właściwej. Weźmy przykład utarty — przystęp gniewa stłumiony siłą woli. Aby nie przeceniać jej władzy, zauważymy najprzód, iż stłumienie owo nie jest wcale prawem powszechnem...."

Choroby woli cz. 1 - strona 22
" fizyczną, całkiem odmiennie zużywają swoją energję, i że jedna postać użytkowania wyklucza drugą, gdyż kapitał rozporządzalny nie może służyć jednocześnie dwom celom. Widzimy, mówi pewien fizyolog (1), iż pobudliwość niektórych ośrodków nerwowych słabnie wraz z..."

Choroby woli cz. 1 - strona 23
" ki ich rozciągliwości, następstwa skurczów mięśniowych i t. d. Któż natomiast pochwali się znajomością praw, rządzących rozdziałem energii nerwowej, owej szczególnej cyrkulacyi tego, co nazywamy "płynem" nerwowym? Konstatujemy wprawdzie skutki zakłócenia równowagi w owej..."

Choroby woli cz. 1 - strona 24
" kładzie owego żołnierza, który, podczas gdy go operowano, przeżuwał kulę, aby nie krzyczeć. Nie wielu ludzi jest w stanie, dzięki przyrodzonym własnościom i wychowaniu zredukować odruchy do nieznacznych, ledwie dostrzegalnych giestów. Owo rozszczepienie energii nerwowej nie jest..."

Choroby woli cz. 1 - strona 25
" kładem będzie tutaj uczucie strachu. W stanie największego natężenia wywiera ono. jak wiadomo, wpływ niszczący. Człowiek znienacka dotknięty wielkim bólem, niezdolnym jest do wszelkiej reakcyi dowolnej, lub odruchowej. Bezkrwistość mózgu, chwilowy paraliż serca, sprowadzają..."

Choroby woli cz. 1 - strona 26
" do wyrugowania dawniejszego nietylko — dzięki własnej swej sile, lecz także — osłabiając cały organizm. Jeżeli, pomimo powtarzanych pogróżek powściąg nie nastąpi, to znaczy, iż pod tym względem osobnik mało nadaje się do wykształcenia; jeżeli zaś następuje, to na mocy..."

Choroby woli cz. 1 - strona 27
" lub szacunek osobisty, poszanowanie praw, obyczajów, bojaźń boża — nosiły początkowo i noszą dotychczas charakter stanów depresyjnych, dążących do osłabienia działalności. Jednem słowem zjawisko powściągu dostatecznie dla naszych celów wytłomaczymy sobie, poddając..."

Choroby woli cz. 1 - strona 28
" stanowi ich przystosowanie się do zamierzonego celu, ich odpowiedniość, ale oznaka ta wspólną im jest z olbrzymią większością ruchów fizyologicznych: różnica spoczywa tylko w stopniu. Pominąwszy wszystkie ruchy patologiczne (konwulsye, padaczkę, tańce epileptyczne i t, p.)..."

Choroby woli cz. 1 - strona 29
" a tego samego indywiduum. Są to już reakcye pojęcio-ruchowe (ideo-motrice) i chcenia. Przystosowanie się takie jakkolwiek jest doskonałem, nie posiada dla nas wielkiej wagi. Jest ono tylko skutkiem, którego przyczyna leży nie w chceniu, lecz w działalności umysłowej..."

Choroby woli cz. 1 - strona 30
" i ze strony zewnętrznej nic nie odróżnia ruchu dowolnego od mimowolnego; mechanizm będzie jednaki czy mrugnę okiem wskutek odruchu (niechcący), czy też zrobię to umyślnie, aby ostrzedz np. współwinowajcę (1). Ze strony psychologicznej i wewnętrznej nic nie wyróżnia wniosku — w..."

Choroby woli cz. 1 - strona 31
" sposób wybiera sobie pewne szczątki organiczne, jakiemi się karmi. Fakty te nie ulegają zaprzeczeniu, lecz wyjaśnienie ich jest niezmiernie trudne. Tłomaczy się je pospolicie pewnym stosunkiem układów drobinowych (molekularnych) ciała wybierającego do wybranego. Zapewne dziedzina..."

Choroby woli cz. 1 - strona 32
" w nas dwa lub kilka stanów świadomości — wobec kilku możliwych celów działania. Wyobraźmy dalej, że po pewnem wahaniu wybranym został jeden z tych stanów. Otóż inaczej chyba wytłomaczyć sobie tego nie można, jak tylko twierdząc, iż pomiędzy owym stanem świadomym i sumą..."

Choroby woli cz. 1 - strona 33
" czynkiem dla umysłu, drugie zaś — etapem na drodze do czynu; jeden jest nabytkiem, drugie zaś — stratą, gdyż inteligencya gromadzi, wola wydatkuje. Ale chcenie samo w sobie, juko stan świadomości, tak samo nie zdolnem jest wywołać czynu, jak wniosek nie może stworzyć prawdy...."

Choroby woli cz. 1 - strona 34
" nad przyczynami tego wyniku. Nauka o charakterach, którą Stuart Mill ogłaszał przed 40 laty pod imieniem etologii — nie jest jeszcze i, jak sądzę, nie może być zbudowaną. Gdyby zaś nawet istniała musielibyśmy tylko przyjąć jej wyniki — nie wkraczając w dziedzinę jej..."

Choroby woli cz. 1 - strona 35
" różnice owe pochodzą z charakteru osobnika, a ten znów zależnym jest od swojej własnej konstytucyi: po za tem niemasz żadnej innej przyczyny. Jesteśmy więc w zupełnej zgodzie z tymi, którzy nie chcą przypuścić, aby przewaga jednej jakiejś pobudki mogła nam wytłumaczyć akt..."

Choroby woli cz. 1 - strona 36
" że on przypuszczać udział całej grupy tych stanów świadomych i nawpół-świadomych, z jakich w danej chwili składa się nasze "ja". Mamy więc podstawy do określenia woli, jako akcyi osobistej (indywidualnej) i do uważania jej za rzecz najściślej z nami związaną. Naszę "ja, "..."

Choroby woli cz. 1 - strona 37
" mimowolna, na wieki utrwalona (gatunkowa) — jest podporą, i narzędziem działalności indywidualnej. Ale u zwierząt wyższych, jak dziedziczność, jak tez wypadki towarzyszące urodzeniu, a dalej ciągle przystosowywanie się do wiecznie zmiennych warunków zewnętrznych nie pozwalają..."

Choroby woli cz. 1 - strona 38
" ROZDZIAŁ I. OSŁABIENIE WOLI. I. BRAK IMPULSÓW. Widzieliśmy przed chwilą, iż wyraz wola oznacza akty dość różnorodne pod względem ich pochodzenia, mające jednak tę wspólną cechę, iż w każdej formie swojej, i na wszelkim stopniu rozwoju przedstawiają one reakcyę..."

Choroby woli cz. 1 - strona 39
" budek, rozumowania, obrachowania następstw składają się na wytworzenie niezmiernie złożonego stanu umysłowego (cérébral), przy którym dążności do czynu wzajemnie się wikłają. Ale owo bogactwo pojęć samo przez się nie jest jeszcze dostateczną przyczyną braku stanowczości,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 40
" już rozpatrzonej postaci woli, polegającej na biernem przyzwoleniu ("laisser faire"). Nie trzeba, nigdy zapominać również, że chcieć jest to działać że chcenie jest przejściem do czynu. Sprowadzać, jak to robiono niekiedy, wolę do prostego postanowienia, t.j. do teoretycznego..."

Choroby woli cz. 1 - strona 41
" I. Pierwsza grupa zawiera w sobie fakty proste, zrozumiałe, których zbadanie będzie pouczajacem. Zaczątek tych objawów znajdujemy już w stanie normalnym, w charakterach miękkich, które, aby działać, potrzebują wpływów woli obcej; ale choroba ukaże nam stan taki w potwornem..."

Choroby woli cz. 1 - strona 42
" niezakłóconą, przedstawiają typy najciekawsze, będziemy więc przytaczali tutaj tylko przykłady tego rodzaju. Najdawniejsze z odnoszących się tu spostrzeżeń zawdzięczamy Esquirol'owi. "Urzędnik pewien, odznaczający się wysoką wiedzą i potęgą słowa, pod wpływem zgryzot uległ..."

Choroby woli cz. 1 - strona 43
" jego zdolności umysłowe z wyjątkiem chcenia znajdowały się w dobrym stanie. Pewnego dnia zażądał szklanki wody; przyniesiono mu ją na tacy, lecz chory nie mógł jej wziąć, chociaż pragnął. Służący musiał stać przez pół godziny, zanim nakoniec pacyent zapanował nad..."

Choroby woli cz. 1 - strona 44
" w traktacie Ricarda zaspokojenie swych pragnień umysłowych, rozkosz i działalność, której już nieznał oddawna. Sądząc jednak, iż niektóre ważne prawdy uszły bacznego oka Ricarda, powziął zamiar napisania Wstępu do wszelkiego przyszłego systemu ekonomii politycznej...."

Choroby woli cz. 1 - strona 45
" owe gorzkie wyrzuty, rodzące się pod wpływem refleksyi. Morfinista nie traci zmysłu moralnego, nie porzuca swych dążności, życzy on i pragnie tak żywo, jak nigdy, wykonać to, co uważa za możliwe, co nakazuje mu obowiązek, ale niemoc jego umysłu przewyższa nieskończenie zdolność..."

Choroby woli cz. 1 - strona 46
" wał pokarmów, uważał się za zrujnowanego i w rozpaczy usiłował nawet pozbawić się życia. W opowiadaniu poniżej zamieszczonem, opuszczę tylko pewne szczegóły, wchodzące w zakres czystej medycyny, albo też nie mające dla nas znaczenia; daję głos samemu obserwatorowi. "Ze..."

Choroby woli cz. 1 - strona 47
" jakie przytoczę, aby dać wyobrażenie o wszystkich innych. Pierwszy wypadek zdarzył się w Marsylii; chory przed wypłynięciem na morze, powinien był dać upoważnienie żonie do sprzedaży domu; sporządziwszy akt ten osobiście, przepisawszy go na papierze stemplowym, miał się już..."

Choroby woli cz. 1 - strona 48
" dobnaby było skonstatować w sposób bardziej widoczny niemożności chcenia pomimo życzenia (1). "W kilka dni później skonstatowałem znów niemożebność tego samego rodzaju. Chodziło o małą poobiednią przechadzkę: pan P. życzył jej sobie jaknajbardziej; pragnąłby on, jak..."

Choroby woli cz. 1 - strona 49
" iż często niezdolność taka istniała, że tak powiem, tylko z obawy; chory obawiał się, iż nie będzie mógł czegoś uczynić, niekiedy jednak udawało mu się strachy te pokonywać; często znowu, wyznać to trzeba, były one całkiem uzasadnione." Po sześciu dniach..."

Choroby woli cz. 1 - strona 50
" dnością wyszedł z hotelu. Lecz w dziesięć dni później — podczas uroczystości Ś-go Piotra takie same usiłowania i wysiłki nie doprowadziły do żadnego rezultatu. "Widzisz pan, powiedział mi wtedy, jestem zawsze swoim własnym więźniem; nie chęci mi brak, gdyż zbieram się od..."

Choroby woli cz. 1 - strona 51
" Wypadki wyżej opisane przedstawiają grupę faktów, wydatnie się wyróżniającą; z rozpatrzenia ich wynika kilka danych bardzo wyraźnych i kilka bardzo możliwych wniosków. Przypatrzmy się najprzód faktom: 1-o. Układ mięśniowy i narządy ruchu są nietknięte, z tej strony więc nie..."

Choroby woli cz. 1 - strona 52
" przemawia nic (1), przynajmniej wiemy o tem zbyt mało, abyśmy mogli robić jakieś przypuszczenia. Pozostaje więc druga, którą też usprawiedliwia doświadczenie. Esquirol przechował nam godną uwagi odpowiedź, jaką mu dał jeden z jego pacyentów po powrocie swym do zdrowia, "Ten brak..."

Choroby woli cz. 1 - strona 53
" miłości, ani świadomości tego, co się z nią dzieje, lub tego, co czyni... Zapewnia, iż znajduje się w położeniu osoby, która jest ani martwą, ani żyjącą, lecz która egzystuje śnie, dla której przedmioty są jakby mgłą przysłonione , osoby zdają się poruszać, jak..."

Choroby woli cz. 1 - strona 54
" ność. Badając stan woli u ludzi pogrążonych w somnambuliźmie, zobaczymy później, iż niektórzy z pacyentów przekonani są, że, byle tylko chcieli, działać mogą; doświadczenie jednak uczy ich ostatecznie, iż nie mają racyi, i że świadomość wprowadza ich w błąd zupełny (1)...."

Choroby woli cz. 1 - strona 55
" czyną bezwładności nie jest tu wcale słabość pożądań jako stanów psychicznych. Twierdzić tak, byłoby to sądzić z pozoru. Jakeśmy tu wykazali uprzednio, wszelki stan nerwowy, odpowiadający danej sensacyi, lub pojęciu, wtedy lepiej ujawnia się w ruchu, kiedy mu towarzyszą inne..."

Choroby woli cz. 1 - strona 56
" ukrytych: jest na ich lasce. A jednak, ponieważ podstawy woli leżą w sprawach biologicznych, dokonywających się w głębi naszych tkanek, słusznem jest przeto uznawać ją za przedstawicielkę nas samych, II. Druga grupa zbliża się do pierwszej i wskutkach (osłabienia woli) i w..."

Choroby woli cz. 1 - strona 57
" Następujące spostrzeżenie stanowi przejście od jednej grupy do drugiej, a mówiąc właściwie należy do obydwóch. Pewien człowiek w wieku lat trzydziestu znalazł się przypadkiem wśród jakiegoś ulicznego rozruchu, który go mocno przeraził. Odtąd, pomimo iż zachował całą..."

Choroby woli cz. 1 - strona 58
" obawy na widok placu, lub jakiejś mniej więcej rozległej przestrzeni. Kiedy potrzebował przejść przez którykolwiek z wielkich placów Berlina, doświadczał takiego uczucia, jak gdyby przestrzeń ta była kilkomilową i czuł, że nigdy nie będzie mógł dostać się na..."

Choroby woli cz. 1 - strona 59
" Dyskusyę lekarzy nad tą formą choroby nie mają dla nas znaczenia. Zjawisko psychologiczne sprowadza się do uczucia obawy — takiego samego, jak i inne tej kategoryi, przy tem obojętnem jest, czy uczucie owo ze względu na jego przyczyny posiada charakter dziwaczny, lub dziecinny;..."

Choroby woli cz. 1 - strona 60
" znaczny, kiedy tylko sama wyobraźnia w grę wchodzi lecz dosięga on stopni najwyższych przez dodanie wpływów otoczenia, Przyczyną, pierwotną byłoby więc tutaj paretyczne (1) (paresique) wyczerpanie się ruchowego układu nerwowego, który kieruje nie tylko naszemi ruchami, lecz i..."

Choroby woli cz. 1 - strona 61
" Legrand'a du Saulle. "Pewna bardzo inteligentna kobieta nie może wyjść na ulicę, nie zapytawszy siebie: "czy nie upadnie mi ktoś z okna pod nogi? czy to będzie mężczyzna, czy kobieta? czy się skaleczy, czy zabije? jeżeli się zrani, to — w głowę, czy w nogi? czy na chodniku będzie..."

Choroby woli cz. 1 - strona 62
" Kiedy choroba przybiera groźniejszą postać, pacyent dziecinną obawą nieczystości, lub zarażenia się przez dotknięcie, nie śmie wziąć w rękę, monety, dotknąć się klamki u drzwi, lub okien (1) i żyje wśród nieustannej trwogi. Takim był np. (wspomniany przez Morel'a;, ów..."

Choroby woli cz. 1 - strona 63
" rozmawiać "lecz mówią do samych siebie półgłosem, później szeptem, a niektórzy w końcu poruszają tylko wargami, wyrażając myśli zapomocą pewnego rodzaju mruczenia (mussitation)." Na zakończenie powiedzmy jeszcze o takich wypadkach, w których osłabienie woli graniczy z zupełnym..."

Choroby woli cz. 1 - strona 64
" ojca, a drugi — przy wejściu do naszego zakłada. W obu wypadkach odpowiedzi odznaczały się dziwnym, zdumiewającym lakonizmem". Przez dwa miesiące przedsiębrał Guislain wielokrotne próby w celu jej wyleczenia. "Usiłowania moje były próżne, a napomnienia bezskuteczne. Trwałem..."

Choroby woli cz. 1 - strona 65
" Ten stan chorobliwej bezwładności, której bezwola jest wzorem, w której naszemu "chcę" czyn ' nigdy nie towarzyszy, wykazuje o ile różnemi są rzeczami chcenie, jako stan świadomości i skuteczna władza działania. Nie kładąc tymczasem nacisku na tę okoliczność,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 66
" ruszyć sparaliżowanym członkiem, to dla tego tylko, iż warunki, budzące świadomość takiego wysiłku, nie przestają istnieć, gdy chory poruszać może członkiem, lub organem strony przeciwnej. Ale pan James odróżnia słusznie wysiłek mięśniowy od wysiłku chcenia..."

Choroby woli cz. 1 - strona 67
" ru. Wysiłek nie zjawia się nigdy w wypadkach, gdzie impuls (albo powściąg) i wybór zgadzają się. ze sobą, kiedy nasze naturalne skłonności i nasze "chcę" idą w jednym kierunku; mówiąc zaś w y raźniej, kiedy to, co jest bezpośrednio przyjemnem dla osobnika i to, co jest..."

Choroby woli cz. 1 - strona 68
" uczucie wysiłku chcenia jest również skutkiem tych spraw fizyologicznych? Zarzucie nam tutaj można tylko niepodobieństwo określenia dzisiaj odnośnego mechanizmu. Punkt ten jest tem mniej jasnym, iż mechanizm ów powinien być różnym, stosownie do tego, czy chodzi o tey..."

Choroby woli cz. 1 - strona 69
" su dostarczać nadmiaru energii, albo też dzięki naturze, brakowi wychowania, lub wprawy, wyczerpują się one prędko i nie są zdolne wytworzyć nowych zapasów siły; posiadają, one, albo też nie posiadają wcale, pewną dostateczną ilość siły rozporządzalnej, nagromadzonej w ich..."

Choroby woli cz. 1 - strona 70
" wpływem innych ludzi nie doświadczał on jakiejkolwiek chęci nawrócenia się (przypuszczając, iż wypadki podobne się zdarzają), to znaczy, iż brakuje mu pierwiastków moralnych wraz z odpowiedniemi warunkami fizyologicznemi. Jeżeli zaś dzięki jakiejkolwiek okoliczności,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 71
" jak łatwo odnaleść można jego uzasadnienie fizyologiczne. Wracając do zajmujących nas objawów chorobnych, musimy przypuścić w nich niemożność wysiłków czasową, przydatkową, rozciągającą się jednak do całej prawie organizacyi. "

Choroby woli cz. 1 - strona 72
" ROZDZIAŁ II. OSŁABIENIE WOLI.   II. NADMIAR IMPULSÓW. Widzieliśmy przed chwilą wypadki, w których obok normalnego przystosowania intelektualnego, t. j. obok- odpowiedniości pomiędzy istotą rozumną i jej otoczeniem, impuls czynny albo nie istniał wcale, albo był bardzo..."

Choroby woli cz. 1 - strona 73
" na wywołanie, lub otamowanie czynności, impulsy zaś niższego rzędu zyskują to wszystko, co tracą tamte. Wola, t. j. działalność rozważna znika i osobnik powraca do dziedziny instynktów. Trudno znaleść przykłady, któreby lepiej wykazywały nam, iż wola we właściwem jej..."

Choroby woli cz. 1 - strona 74
" ławce w stanie niesłychanego smutku bez przyczyny, zrywa się nagle, rzuca się do rowu napełnionego wodą, aby się utopić i która, będąc później wyratowaną i powróciwszy do zupełnej przytomności, oznajmia po upływie dni kilku, że niema żadnej świadomości tego, jakoby chciała..."

Choroby woli cz. 1 - strona 75
" skłonność do natychmiastowego zaspokajania zachcianek swych, lub potrzeb. Inne impulsy — w skutkach swych mniej poważne — zdradzają jednak taki sam stan psychiczny. "U niektórych chorych nadpobudliwość energii ruchowej jest tak wielką, iż chodzą oni całemi godzinami, nie..."

Choroby woli cz. 1 - strona 76
" iako sprowadzonym do najniższego stopnia działalności — czysto odruchowej. Postępki są bezwiedne, (przynajmniej nieobmyślane), natychmiastowe, niepowstrzymane; przystosowanie ich — niezbyt złożone i niezmienne. Pod względem psycho- i fizyologicznym istotę ludzką można tutaj..."

Choroby woli cz. 1 - strona 77
" parta siła wewnętrzna owłada nim i popycha do czynów przez niego samego potępianych. Inteligencya znajduje się w stanie zadawalającym, obłęd istnieje tylko w postępkach. W pewnej, nieco zapomnianej już dzisiaj książce Marc'a (1) znaleść można bogaty zasób faktów, z którego..."

Choroby woli cz. 1 - strona 78
" pokoju brata zawołał: "chodź prędzej! chęć samobójcza prześladuje mnie, wkrótce będę musiał jej uledz." Calmeil w swoim traktacie o "chorobach zapalnych mózgu, " przytacza fakt jeden, jakiego był świadkiem. Opowiadanie to powtarzam w całej rozciągłości, co mię uwolni od wielu..."

Choroby woli cz. 1 - strona 79
" Glenadel powierzył mu swą troskę. "Uspokój się, odpowiada tamten, zbrodnia jest niemożliwą, gdyż bratowa twoja właśnie umarła." Na te słowa Glenadel zerwał się, jak oswobodzony więzień. Pełen radości powraca do kraju, którego nie widział od lat dziecinnych; przybywszy na..."

Choroby woli cz. 1 - strona 80
" Maudslay w swojej Patologii umysłu (rozd. VII, str. 330 i nast). zgromadził tak wielki zasób podobnych przykładów, iż najlepiej będzie gdy do nich odeszlę czytelnika, któremu w ten sposób oszczędzę niepotrzebnego powtarzania. Wystarczy tu, gdy przypomnę tylko, jak wielka..."

Choroby woli cz. 1 - strona 81
" powodu przedmiotów martwych na rozdzieraniu odzieży i t. d. W tej chwili np. obserwuję pewną młodą kobietę, która zjada wszystkie swe suknie. Przytaczano również przykład pewnego wielbiciela sztuk pięknych, który, znajdując się w muzeum przed cennym obrazem czuje instynktową..."

Choroby woli cz. 1 - strona 82
" Pomiędzy postępkami najbardziej dziecinnemi i niebezpiecznemi istnieje tylko różnica ilościowa; to co pierwsze przedstawiają w formie zdrobniałej, drugie ukazują w powiększeniu. Postarajmy się zrozumieć mechanizm owego rozprężenia się woli. W stanie normalnym cel bywa wybrany,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 83
" proste połączyły się w grupy bardziej złożone, te znów w inne — wyższego rzędu i t. d. Nieodzowną też jest podobna czynność i w zakresie zjawisk psychologicznych. Nic złożonego nie nabywa się odrazu. Jasnem jest jednak, że w gmachu budowanym tak powolnie stałemi są tylko..."

Choroby woli cz. 1 - strona 84
" kiem ludzkość całą, zobaczymy, iż panowanie woli jest tak dobrze zależnem jak władza rozumu. Wielki rozwój masy mózgowej w człowieku cywilizowanym, wpływ wychowania i narzuconych przez nie przyzwyczajeń tłómaczy nam, dla czego, pomimo tylu przeciwnych okoliczności, rozsądna..."

Choroby woli cz. 1 - strona 85
" i niemal różnych, co daje prawo powiedzieć, iż wola znajduje się w rozprzężeniu (1). Jeżeli zaś będziemy patrzyli na wolę nie jako na całość złożoną, lecz, jak na szczyt najwyższy pewnej ewolucyi, to powiemy, iż w chorobie niższe formy działalności ją znoszą i że..."

Choroby woli cz. 1 - strona 86
" szeregiem możliwych stopni w przejściu od jednej ostateczności do drugiej. Z tego punktu widzenia objawy zaliczone do pierwszej grupy (pobudzenia bezwiedna) przedstawiają idyotyzm woli, albo; ściśle biorąc — jej demencyę; fakty zaś drugiej grupy (niektóre wypadki osłabienia woli)..."

Choroby woli cz. 1 - strona 87
" dotkniętą bezpośrednio; nie zaś pod wpływem przeciwdziałania, przedstawiają największy dla nas interes. Pytanie, co się wtedy dzieje; czy porażoną jest władza podporządkowania (coordination), czy władza powściągu, czy też obie razem? Jest to punkt ciemny; możliwemi są..."

Choroby woli cz. 1 - strona 88
" wnie (1). Porażoną tu zostaje nietylko ideacya, (ideation) lecz i działalność pojęcioruchowa. Jednocześnie władza podporządkowywania (coordination) albo zupełnie znika, albo też jest przelotną i bez energii. Ponieważ podporządkowanie, polega na jednoczesnem zwracaniu impulsów w..."

Choroby woli cz. 1 - strona 89
" zawój czołowy. W siedemnaście lat później skonstatowano dobre zdrowie fizyczne, lecz ranny nie był zdolnym do zajęć wymagających pracy umysłowej. Odznaczał się on drażliwością, nadewszystko po użyciu trunków, lub pod wpływem jakiegoś niezwykłego pobudzenia." Jeden z..."

Choroby woli cz. 1 - strona 90
" Stał się on nerwowym, krnąbrnym, klął bardzo często w sposób niezmiernie grubijański: wszystko to nie leżało w jego przyzwyczajeniach dawniejszych. Względem równych sobie zachowywał się prawie niegrzecznie; wszelkie sprzeciwianie się znosił z niecierpliwością, nie słuchał..."

Choroby woli cz. 1 - strona 91
" znacznie w naszem tłómaczeniu chorób woli. Niestety, prace prowadzone z takim zapałem nad kwestyą umiejscowienia władz mózgowych (localisation cérébrales) ściągają się przeważnie do okolic czucia i ruchu, nie obejmujących, jak wiadomo, najznaczniejszej części okolicy..."

Choroby woli cz. 1 - strona 92
" ROZDZIAŁ III. OSŁABIENIA UWAGI DOWOLNEJ. Mamy zbadać teraz osłabienia woli odznaczające się charakterem mniej uderzającym — osłabienia uwagi dowolnej: W istocie swej nie różnią się ona od objawów grupy ostatniej i polegają tak samo na zmniejszeniu władzy kierownictwa..."

Choroby woli cz. 1 - strona 93
" lecz pozbawionego zdolności kierowniczej tak dalece, iż pomiędzy myślą jego i chęcią zachodzi zupełne przeciwieństwo. Przykład taki znajdujemy w osobie Coleridge'a. "Żaden ze współczesnych mu, a może i ze wszystkich łudzi, powiada Carpentner, nie miał w sobie takiej, jak..."

Choroby woli cz. 1 - strona 94
" Układanie jednego z poetycznych jego fragmentów Kubla Chan — robota, o jakiej opowiada w swojej "biografii literackiej, " jest typowym przykładem automatycznej działalności umysłu. Poeta zasnął czytając. Obudziwszy się uczuł on, iż ułożył był coś około dwustu, trzystu..."

Choroby woli cz. 1 - strona 95
" z możliwością siły. Chwiał się on na nogach, kowaną miał zgięte, postawę również; w chodzeniu jego było jakieś zamieszanie i nieład, i kiedy się przechadzał po alei ogrodu, nie mógł nigdy obrać stanowczo któregokolwiek z jej brzegów, lecz chodził gzygzakowato od jednego do..."

Choroby woli cz. 1 - strona 96
" neta, nowa wycieczka, lub nowe zwroty w ciągłej gonitwie po obszarach całego świata i niepewności czy znajdzie i jaką znajdzie zdobycz. Rozmowa jego, jak i on sam odznaczała się chwiejnością; nie mógł jej nagiąć do warunków, do określonego celu; błądziła też sobie całkiem..."

Choroby woli cz. 1 - strona 97
" I. Pierwsza forma cechuje się wybujałą działalnością umysłową, nadmiarem stanów świadomych, niezwykłą obfitością uczuć i pojęć w czasie danym. Robiliśmy już o niej wzmiankę, mówiąc o pijaństwie alkoholowem. Ta wybujałość mózgowa w większym blasku ujawnia się podczas..."

Choroby woli cz. 1 - strona 98
" 2. Druga forma przyprowadza nas do typu bezwoli; polega ona na stopniowem zmniejszaniu się władzy kierowniczej i ostatecznie na niemożliwości umysłowego wysiłku. "W okresie początkowym niektórych chorób mózgu i umysłu, chory uskarża się na niezdolność rządzenia i kierowania..."

Choroby woli cz. 1 - strona 99
" Wielu ludzi, dotkniętych bezwładem postępowym po przebyciu okresu nadmiernej działalności umysłowej, okresu olbrzymich zamiarów, nieumiarkowanej chętki kupowania, bezcelowych podróży, nieustającej gadatliwości, okresu w którym odruchy panują nad wolą — przechodzi znów do stanu,..."

Choroby woli cz. 1 - strona 100
" nie t.j. o tyle. o ile wiąże się ono z wolą. Wnioski me sprowadzam pod tym względem do następujących uogólnień: 1. Uwaga dowolna, której cuda zwykle podziwiamy, jest tylko sztucznem nietrwałem i niepewnem naśladowaniem uwagi mimowolnej. 2. Ta ostatnia tylko jest naturalną,..."