Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 1
" Zygmunt Matkowski.   CERVANTES W POLSCE. I.   "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-kowieńskie.       we Lwowie. Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego 1919. "

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 2
" Zygmunt Matkowski.   CERVANTES W POLSCE. I.   "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-kowieńskie.       we Lwowie. Nakładem Towarzystwa Literackiego im. A.Mickiewicza. Drukarnia Polska, ul.Chorążczyzna 31. 1918 "

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 3
" Osobne Odbicie Z "Pamiętnika Literackiego" Rocznik XVI. ( 1918 ). "

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 4
" Ś.P. Dr. ZYGMUNT MAJKOWSKI. * 1885 zm. 1919. . . . . . . . So süss Und so freundlich, so bezaubernd winkte Ihm die Zukunft, und so gol en blinkte Ihm des Lebens Paradies ...   Uczucie dziwnie targające wywołała wieść o śmierci ś. p. Zygmunta..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 5
" de l'Universite de Grenoble". — dla rozszerzenia zaś wiedzy u najobfitszego jej źródła staje się słuchaczem "Sorbonny" i "College de France" w Paryżu (1908 — 1910 r. ). Okres nauki uniwersyteckiej kończy uzyskany we Lwowie, po znamienicie złożonych egzaminach ścisłych, dyplom..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 6
" rozwojowego pecha, który może nawet zasługuje na miano tragizmu"; czyto gdy tęsknił do tych chwil, które pozwalały mu spotykać ludzi dobrych, nie odmawiających posłuchu cierpliwego dla skargi lub podparcia w zwątpieniu, potrafił mimo wszystko zachować duszę szlachetną i pogodną,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 7
" scy paralelizatorowie wielkich utworów, nie będąc w stanie ani zadawać sobie jakichkolwiek pytań większej wagi, ani tem mniej kusić się o odpowiedź na nie, dlatego, że podniety do tego nie znajdują w jakiemś trafem odkrytem archiwum lub w przypadkiem otrzymanym zbiorze listów a na..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 8
" 246 — 283, i w odbitce niniejszej). Jak w rozprawie poprzedniej, podobnież w omawianej obecnie z całą wyrazistością zaznacza się zamiłowanie Autora do badania zjawisk stylowości i rodzajowości, ubrane w szatę nowego, a pełnego treści problemu związania dzieła Mickiewiczowskiego z..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 9
" w porównaniu z innemi literaturami, doskonałością wyrobiła i wykształciła potrzebne dla wyrażenia swego narzędzie mowy. Przygotowania do pracy tej jak i praca sama, wymagające, jeźli mają być spełnione wedle miary wyższej, zaparcia niezwykłego i pewnej, jakby ascetycznej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 10
" ZYGMUNT MATKOWSKI. CERVANTES W POLSCE. I. DON KICHOT A DZIADY WILEŃSKO-KOWIEŃSKIE. Praca niniejsza należy do kategoryi studyów porównawczo-literackich, których zadania i wytyczne ująć można w punkty następujące: 1. Przez wskazanie całego szeregu wątków i pomysłów..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 11
" jednego autora drugim, oprzeć można na tej podstawie rozważania ogólne na temat ich stosunku. 6. Ponieważ rodzajowość i stylowość dzieł sztuki są albo teoretycznemi uogólnieniami pewnych cech wspólnych mniejszym lub większym ich grupom, albo też historycznymi produktami tradycyi..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 12
" Bon Kichota: 1) T. Corneille'a Berger extravagant w przeróbce Zabłockiego (Pasterz szalony), 2) Wielanda Don Sylvio de Rosalva, 3) Goethego Triumph der Empfindsamkeit 4) Tieck'a Zerbino; b) stosunkiem Mickiewicza do innych płodów cervantyzmu: 1) Cervantesa..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 13
" W pierwszej fazie swego posłannictwa powszechno-literackiego Don Kichot działa przedewszystkiem bogactwem fabuły. Wcześnie jednak znajdują naśladowców także najistotniejsze pierwiastki jego przebogatego składu — rodzajowość i ideologia. Pierwsze chronologicznie miejsce w..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 14
" kampanię otwartą, stosując metodę hyperbolicznej groteski ( Baldo da Cipada 1521 ). Idzie w jego ślady genialny Rabelais, dając swej sturamiennej satyrze karykaturalnie gigantyczne ramy rycerskiej fabuły, zaś w III. i IV. jej księdze nie szczędzi zwalczanej literaturze ciosów..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 15
" ficznej literaturze, czy, mówiąc ogólniej, kulturze, tej właśnie, o której potępienie w danym wypadku chodzi. Proceder to wdzięczny, elastyczny niezmiernie i efektowny, zasługujący w całej pełni na miano "literatury eksperymentalnej", Wybór fabuły i stylu donkichotady zależy od..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 16
" przebranego księcia, a za przykładem Precieuses odrzuca nadto rozsądnych wielbicieli. Przytoczyliśmy ten szereg utworów, tak typowych pod względem maniery, w tym celu. by tem silniej uwydatnić istotę nowego rodzaju literackiego, który jest zacieśnieniem, a raczej może..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 17
" nieraz szczegółach kopiowana faktura, a często i fabuła Don Kichota, usprawiedliwiają w całej pełni odwołanie się do niego w tytule powieści. Nic może lepiej nie świadczy o żywotności dzieła, jak możliwość tak twórczego i tak skutecznego jego przetrawienia w tyglu nowej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 18
" jego przebogata treść fabularna, dostarczając wątków noweli, komedyi, dramatowi * i operze, mnożą się oceny i interpretacye, szczególnie na gruncie bogato rozwiniętej krytyki niemieckiej XVIII wieku, której żaden wybitny reprezentant go nie pomija, coraz bardziej uwydatniać się..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 19
" Jana Jakuba z błędnym i ponurym hidalgiem, zdumiewające i niesamowite wprost podobieństwo do fabuły Don Kichota tak jego "romansowej" edukacyi i tułaczego żywota, jak walki na wszystkie fronty pod najszczytniej chimerycznymi sztandarami, a wreszcie, jako tragiczny dorobek takiego..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 20
" istotniejszych pierwiastkach nowej sztuki: idealizmie i medyewalizmie, tak cudownie zakonserwowanym w uczonej, satyrycznej zaprawie Cervantesa. Jedynie historya literatury niemieckiej poszczycić się może znakomitem studyum francuskiego germanisty Bertrand'a * , które rozproszone dawniej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 21
" zieli auch des Strebens der Romantiker ). Ansätze zu einer derartigen symbolischen Deutung finden sich allerdings schon in A. W. Schlegel's Aufsätzen in der Allgemeinen Liłeraturzeitung und im Athenäum, diese Formulierung rührt aber erst von Schelling her. Da dessen Vorlesungen..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 22
" Phantasten ist, die, wie er, mit dem herrlichen Enthusiasmus zu Narren werden, weil ihr sonst gesunder Verstand den Reizen der Selbsttäuschung nicht widerstehen kann, in der sie sich als erhabenere Wesen ftihlen". W zdaniu tem dokonano uroczystej intronizacyi. rozumnego szalem Rycerza Ponurej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 23
" i Rabelais, i czyni go jednym z potężnych filarów nie tyle nowego ducha, ile raczej nowego stylu w sztuce. Stanowisko zatem V. Hugo jest i ściśle historyczne i nawskróś artystyczne. Przypomina żywo również czysto artystyczny punkt widzenia Fieldinga, z tą różnicą, że tamten,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 24
" Rozprawa niniejsza jest pierwszą na większą skalę podjętą próbą uobywatelenia Don Kichota w literaturze polskiej, — i to w jej stołecznem miejscu. Dokumentem, stwierdzającym w całej pełni naszkicowaną powyżej filiacyę donkichotyzmu z rousseau'izmem i romantyzmem. i to..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 25
" Kraków, 1910, str. 266), a opiewa: "Szalony Rosynant męczył mnie długo w różnych szprynglach... " (przyczem zauważyć należy, że od nazwania konia swego Rosynantem, do nazwania siebie — Don Kichotem, droga niedaleka). Niesłusznie też twierdzi prof. W., jakoby z cytowanego przezeń..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 26
" I.   Jak już z powyżej nakreślonej historyi donkichotyzmu, przedewszystkiem z punktu widzenia parenezy ujętej, wynika, dzieło to stanowi epokę w odwiecznych dziejach lecznictwa duchowego. Nie wszyscy naśladowcy pojmują całą głębię tak znakomicie wykonanego i tak genialnie..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 27
" wieka, u którego idealizm ma za organ zdolność twórczą, jego podszepty i nakazy ziszczającą w dziedzinie sztuki. Rezultatem rozważań pierwszej kategoryi będzie morał na zewnątrz, a samokrytyka na wewnątrz, produktem drugiej będzie tragizm twórcy,. który najwyższych walorów..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 28
" styczniej dawał wprowadzić się w dzieło w stylowej formie ramy kompozycyjno-rodzajowej. Innym naturalnego wyrazu dostarczyć mogły liryzm i symbolika. I tu naturalna dyalektyka organicznego rozwoju poety, w jakimś nie dającym się ściśle datować momencie, spotyka się najniewątpliwiej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 29
" tejże scenie pojawi się wnet Gustaw-Strzelec, polujący na piosenki i widoki, nimfy tajemniczej poszukiwacz, łagodnie jeszcze opętany romansowością młodzieniaszek. Powróci na nią w okropnem przeobrażeniu, jako upiór z rozdartą piersią, by wziąć milczący udział w ostrzegawczem..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 30
" donkichotady złagodzonej do zgubnej predyspozycyi, — a pojął go w duchu rousseau'istyczno-romantycznym poważnie i tragicznie. Tę predyspozycyę przedstawia nam obszernie poświęcony Gustawowi fragment Części I, którego jak gdyby streszczeniem, wzbogaconem motywami Ody do..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 31
" tylko że nawskroś groteskowy, również na Werterze i Nowej Heloizie wyhodowany Oronario Goethego (o tej postaci pomówimy obszernie w drugiej części niniejszej rozprawy). Jest więc Gustaw Części I hidalgiem, wcielonym w rouss'owskiego "promeneur solitaire", który ma..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 32
" Na tle zwichniętej uczuciowości i wyobraźni wybucha u Gustawa obłęd, jako skutek katastrofy w tragedyi egzaltowanej miłości. Obłęd zatem Gustawa w IV Cz. Dziadów jest obłędem z miłości na tle predyspozycyi "donkichotowskiej". Najogólniejszym i głównym objawem obłędu..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 33
" które w swej olbrzymiej a genialnej stylizacyi na motywach z tego przedewszystkiem źródła czerpanych, Cervantes w najszerszej mierze podjął, jako odpowiadające znakomicie fundamentalnej koncepcyi dzieła i bohatera. Użył ich zaś w dwojakiem zastosowaniu: 1. w najkapitalniejszym..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 34
" będącej szczytowym aktem mistycznego zgoła "naśladowania Amadisa" przez rycerza Dulcynei; 2. w postaciach epizodycznych, w których występuje analogiczny z obłędem romansowym, rycerskim bohatera tytułowego, w kilku odcieniach skreślony obłęd z miłości na tle arkadyjskiem lub..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 35
" 2. Skutki: zwichnięta wyobraźnia, egzaltacyą uczuciowa, skłócenie z prozaicznym światem, ucieczka w złote wieki, żądza urzeczywistnienia niedoścignionych ideałów, miłość egzaltowana. 3. Objawy podmiotowe: a) Ukostyumowanie się. Roztrzygającym momentem dla fabuły i dekoracyi..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 36
" w Don Kichocie; 4 ) wyraża symbolikę tragedyi miłości i śmierci ( samobójczej, antywerteryzm; motywy fabularne i dekoracyjne z tem związane por. rozdz. III in. ); 5 ) harmonizuje z "pustelnictwetn", z którem zapoznamy się w całym szeregu waryantów w c. d. tego studyum; 6 )..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 37
" c ) Uczona autostylizacya bohatera na obranych wzorach i powoływanie się na nie, dla wytłumaczenia lub obrony niezrozumiałych dla "trzeźwego" otoczenia anormalnych wynurzeń lub praktyk. W D. K. ta autostylizacya dokonana na olbrzymią skalę, wśród nieustannych "porównawczo-literackich"..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 38
" senki, koloryt i kulturę jego sentymentu wyrażające urywki Goethego, Schillera, Ody do młodości. W Don Kichocie znajdujemy również cały szereg wtrąconych pieśni i liryków. d ) Z przytoczonym powyżej donkichotowskim autokomentarzem przyozdobienia się cyprysem łączy się..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 39
" wyprawa do jaskini Montesinos ), tak Gustaw w jednej z faz tak zwanego przez Mickiewicza w uwagach scenicznych "pomięszania", t. j. w chwili ostrego ataku obłędu, odbywa swe praktyki z duchem, które są tu poważnie traktowanym elementem jego poważnej, romantycznej donkichotady. g ) Religia..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 40
" wynalazki poetów, którzy dla zakazania się z rozumem i przydania wierszom ich zaszczytu, aby wierzano, gdy są zakochani, iż muszą być ludzie uczeni i zacni, ( motyw "cor gentil" ) tak udawali... W tym cię uwiadomić chcę, Sanszo, jeżeli nie wiesz, iż rzeczy, które nas najwięcej..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 41
" (Gustaw:) " Słuchaj ty... jeśli kiedy obaczy... Pewna nadludzka dziewica... kobieta... " (Gustaw ): " Na szezęście Bóg mnie zrobił poddanym anioła... " Rysy powyższe kulminują niewątpliwie w subtelnie zresztą potrąconej, imieniem Maryi zapośredniczonej stylizacyi kochanki,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 42
" rządnych liczby, którzy tylko lubieżność za cel swoich pożądliwości zakładają, ale raczej lubości, przywiązania Platona naśladowcą, bez zamysłów natarczywych i nieczystych, cnotę obrażających". Czystość swojej miłości kilkakrotnie podkreśla Gustaw: Grzechy ? i proszę..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 43
" tobie potrzebny spoczynek... " "Ja swoje, a on swoje... Jednak do nitki przemoczony wszystek, Zbladłeś, przeziąbłeś strasznie... " "Trzeba z nim widzę innego sposobu... " "Dlatego jesteś znużony i chory, Posil się... " "Lecz nie traćmy nadziei.. No, potem o tem: teraz zajrzyjmy do..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 44
" niewątpliwie autobiograficznego motywu w donkichotadzie Gustawa jest nawskróś stylowe. W powyższych punktach streszcza się charakterystyka porównawcza obłędu romansowego Don Kichota i Gustawa. Ponieważ istotą donkichotady, jak już parokrotnie zaznaczono, jest transpozycya metody..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 45
" W stosunku do kardynalnego momentu jego donkichotady, systemu miłości idealistycznej o pierwiastkach wybitnie "dwornych", zachodzi u Gustawa nieustanna oscyllacya, liczne nieprawowierności i pozorne sprzeczności, w przeciwieństwie do stałej ekstazy Don Kichota. Do wyjaśnienia jej natury..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 46
" i wzniosłości uczuć. Uważając ją za artykuł kardynalny rycerskiego rytuału miłosnego, Don Kichot postanawia wykonać ją najściślej, według dwu nieśmiertelnych wzorów: Amadisa i Orlanda Szalonego. Zasadniczymi momentami szału erotycznego tych rycerskich kochanków są: 1) ucieczka..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 47
" treść ich, i te, co za prawowierne uchodzą. Może przestanę tylko na postępowaniu przykładem Amadisa, który nie czyniąc dziwów zbyt znacznych i szkodliwych, acz tylko wyrzekania i jęczenia, nabył tak siła pochwał, iż więcej nie trzeba. Zdaje mi się Mci Panie, rzecze Sanszo, iż..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 48
" mu zabroniła, aby nie pokazywał się w jej obecności, pókiby go nie przywołała. To była prawdziwa i jedyna przyczyna jego schronienia się na Ubogą Skałę z jednym pustelnikiem, gdzie obfite łzy wylewał, aż niebo się nad nim zlitowało, pomoc mu zesławszy w najcięższym jego..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 49
" ten, ze stanowiska teoretyczno-literackiego rozumiany, daje się z całą niemal dokładnością zastosować do kompozycyi Gustawa, w której zgodnie z sytuacyą połączono amadisową melancholię z ostrzejszymi wybuchami orlandowego szału, w której w duchu stylu tylokrotnie podkreślono..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 50
" niezrównany, szczególnie silnie do jego wyobraźni i umysłu przemówił. O ile epizod obłędu miłosnego Don Kichota zdaje się mieć niezwykłą wartość programowo-teoretyczną ( obok anekdotycznej ) dla charakterystyki Gustawa, o tyle trzy nowele wtrącone dostarczą bezcennych wprost..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 51
" Temi wymówkami" które się zdawały dosyć pozorne, uwolniła się od naprzykrzania stryja.... "Na resztę jednego pięknego dnia, kiedy się nikt nie spodziewał, aż ta razem pogardzająca Marcella została pasterką; mimo stryja i wszystkich, którzy ją chcieli od tego odprowadzić,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 52
" rzucając jednych i drugich. *) Jednak wszyscy, co tu jesteśmy i znamy ją, oczekujemy, dokąd zaprowadzi srogość tej niebezpiecznej dziewicy**) i który będzie tak szczęśliwy, żeby udobruchał tak dzikie stworzenie. Wszystko, com WPanu powiedział, jest samą prawdą i nie wątpię, co..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 53
" ciwość, jak drugiej poszukać, przyjaźń niepoślakowaną... słowem był pierwszy między dobrymi. Jako był w nieszczęściu bez równego, *) kochał bez miary, a był nienawidzony, wielbił, a był pogardzony, służył bez zysku dzikiej, srogiej kobiecie, której nie mógł zmiękczyć;..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 54
" Wyobraźmy sobie, że na zaklęcie romantycznej Muzy w otwartej jeszcze trumnie leżący "błędny pasterz", w dziwacznem arkadyjskiem przebraniu, ożywia się na chwilę, by w formie pośmiertnej spowiedzi i przestrogi dzieje swojej rozpaczy powtórzyć; dla uwydatnienia tonu i nastroju podaję..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 55
" Lecz umierając, miłość uwielbić należy I zejście moje przyznać potrzebie zginienia; Wyznajmy, że to dobre, godne zazdroszczenia, * Kto żył w kajdanach, chętnie na zgubę pobieży. Nie skarżąc się na losu przeciwne obroty, Ani obwiniać Iris, że zbyt dla mnie twarda, Wyznać, że..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 56
" Już się nie boję żalu, nie chcę przymilenia, Gdy śmierć się zbliża, niechaj umieram nieluby; Przyspieszajcie, czas zdążyć z piekielnej jaskini, Nieugaszony w twojem pragnieniu, Tantalu, * Syzyfie nieszczęśliwy, co giniesz pomału, Gdy coraz nowych mąk ci wymyślność przyczyni...."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 57
" w grób wsadziło, nie otworzą się na twoje przybycie? czyli chcesz przyglądać się, naigrawać z jego straty i chełpić się, że zginął ze zdradliwych skutków twej niewdzięczności ? Powiedz i oznajmij nam przynajmniej, co cię tu prowadzi albo czego chcesz od nas... " W odpowiedzi na..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 58
" com od niego wzięła. * Jeżeli po tak szczerem wezwaniu chciał się bez nadziei opuszczać na tę nawałność, nie można się dziwić, że się rozbił i zginął. Czy jest przyczyna mnie w tym obwiniać? Jeżelim kogo uwiodła, niechaj się żali, będzie miał pozorność, i gdy się..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 59
" Na grobie Chryzostoma umieszczono następujący nagrobek: "Tu leży martwe ciało nędznego kochanka, Którego zamęczyły miłość, złość i wzgarda, Pasterka nienawistna, okrutna i harda Źle nagrodziła miłość, zabiła, Tyranka! W tem miejscu nieszczęść swoich wyjawił odkrycie, Tu..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 60
" łośnik w rozpaczy", drugi raz jako "Rozpacz miłości". Odpowiedniemi podkreśleniami i zestawieniami uwydatniono już niektóre ważne dla nas momenty. Pozostaje omówić je i sformułować. Canción, której wspaniałość, potęga i niesamowitość przebija nawet przez nieudolność..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 61
" poetyczny. Ów trup, jeszcze niezastygły, jest dla owej przestrogi widomym, przerażającym argumentem. Potrzeba było tylko romantycznej wyobraźni, ażeby trupowi kazać powstać na chwilę upiorem, osobiście przemówić i zademonstrować scenę boleści i jej tragiczną pointę. Ramy..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 62
" "uanielonej dzieweczki" ("donna angelicata"), w których skrystalizowała się ostatecznie wzniosła a nierealna teorya miłości dwornej, w stopniowym pochodzie od prowansalskiej zmysłowości na szczyty uduchowienia i symbolu u Dantego i Michała Anioła. Atrybuty owe, które zdobią również..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 63
" w postaci "nobile pulcelletta", zajmującej miejsce prowansalskie] mężatki. — Marcella Cervantesa jest dumna i wyniosła, pomimo ogólnej charakterystyki w typie "donna angelicata". Otóż rys ten wynika prawdopodobnie' ze sprowadzenia anielicy, której przybytkiem na gruncie..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 64
" donna angelicata została strącona z zawrotnych wyżyn mistyki miłosnej i skierowana ku ziemi. Na innej ideologii oparte, zbliżają się te dwie, napoły mityczne siostrzane kreacye do uosobień czystości dziewiczej w mitologii grecko-rzymskiej, od których się też z wszelkiem..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 65
" nata, nepotes": / illa velut crimen taedas exosa iugales, / pulchra verecundo suffunditur ora rubore / inque patris blandis haerens cervice lacertis: / "Da mihi perpetua, genitor carissime" dixit, / "virginitate frui: dedit hoc pater ante Dianae". * Tak więc genealogia Zosi wydaje się..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 66
" alogii dodać możnaby chyba, że obie pasterki wraz z Dafną, mają rodzonych braci w Eurypidesowym Hipolicie i jego biblijnorenesansowej paralleli: Czystym Józefie. Abstrakcyjność problemu, oraz rzadka filiacya motywów, w obu postaciach identyczna, przy najdokładniejszem podobieństwie..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 67
" Stosunek tych postaci usuwa wszelką wątpliwość co do rzeczywistości skądinąd już tak wyraźnego powinowactwa "Dziadów" z "Don Kichotem". W obrazie Zosi spotęgował Mickiewicz z niesłychanem wyczuciem stylu barokową kombinacyę anielsko-pasterską, mieszając wprost właściwe..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 68
" i Marcelli, dodać pragnę, że dopiero w porównaniu z tem źródłem, dzięki wnikającym w najgłębszą treść filiacyom, uwydatnia się w całej pełni związek ideowo-nastrojowy, łączący sprawę Gustawa ze sprawą Zosi i Złego Pana, a tem samem wogóle z obrzędem Dziadów. Stopione..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 69
" tem stale ich zdrową moralność * i prostą filozofię** w przeciwieństwie do całej dusznej atmosfery donkichotyzmu, wśród której dla kontrastu obracać się im każe. IV. Historya Kardenia*** — a "Dziadów" Cz. IV. Wśród skał Sierra-Morena znajduje Don Kichot starą walizę..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 70
" Bądź zdrowa, życzę ci spokojnóści" . Strącenie bóstwa z piedestału, by wzgardzić "tylko kobietą", uwydatnienie "potęgi złota" i zaszczytów wobec jej kruchej cnoty, przeciwstawienie swojej szlachetności — dostatkom i zaszczytom rywala i motyw "cor gentil"), powtórzy się..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 71
" Zwracam uwagę na stałe akcentowanie stroju w nieładzie lub dziwacznego jako objawu obłędu u Cervantesa, a tylokrotne w Dziadach IV: np. "Dzieci: Czemu waspan tak jesteś dziwacznie ubrany: Jak strach albo rozbójnik, co to mówią w bajce. Z różnych kawałków sukmany... Wytarte..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 72
" jego zadumienie. Tak postojawszy czas niemały ujrzeliśmy go z twarzą zmienioną i dzikość jakąś okazującą przymrużać i otwierać oczy, brwi i czoło marszczyć, usta przegryzać, pięście jedną o drugą bić, i domyślaliśmy się, iż mu przypadła szaleństwa godzina, co nas..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 73
" Spełniając życzenie pocieszyciela, Kardenio opowiada mu dzieje nieszczęść swoich, * zastrzegłszy się wprzód, by nikt słowem ani gestem nie przerywał opowieści. "Dlatego czynię tę przestrogę, abym się niedługo bawił nad opowiadaniem moich nieszczęść, których gorzkie..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 74
" był widzianym i odważony, gdyby mię uznano rozruch uczynić dla ukarania zdrajcy Don Fernanda, iżby się wszyscy dowiedzieli o jego podstępie, mojej zniewadze i słusznej zemście. Acz wyrok, który mię zachowuje może na większe nieszczęścia, zostawił mi na ten czas trochę rozumu,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 75
" mojej zawziętości, ostatek miłości wymawiał znów przedemną Lucyndę. Zważałem ją wychowaną w doskonałem uszanowaniu dla ojca i będąc z przyrodzenia powolną i bojaźliwą, posłuszną stała się z przymusem przeciwko swojej skłonności, iż odmawiając panicza wysokiego urodzenia..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 76
" się udał w myśli zakończyć tu moje smutne życie. Wjechawszy pomiędzy opoki, muł mój padł i zdechł od głodu i zmordowania, zostałem się bez sil, bez pomocy, tak znużony, że ledwiem się mógł na nogach utrzymać. Padłem na ziemię i leżałem nie wiem jak długo jak nieżywy, *)..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 77
" W szczególności dyalektyka skarg miłosnych, na powyższej oscylacyi*) oparta, uderza podobieństwem w owem wahaniu się między potępieniem a uniewinnieniem kochanki, nienawiścią a miłosnem roztkliwien em nad jej słabością. W chwilach szału jeden i drugi posądzają kochankę o te..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 78
" zacya poetycka sumiennego studyum. Takąż potężną kreacye dał Cervantes w osobie tytułowego bohatera. Tu tylko szkicował. Elementy donkichotowskiej paranoi wchodzą w ramy zakreślone chorobą Kardenia (o, czem będzie mowa). On jest komentarzem żywego Gustawa. Ów odarty przez..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 79
" Krótko mówiąc, historya Kardenia, dzięki analogiom z faktami biograficznymi Mickiewicza, mogła być naturalnym sprzymierzeńcem w ich stylizowaniu i komponowaniu, w tej wielkiej, a zawsze jeszcze tajemniczej pracy ducha, której mianem: Dich- tung und Wahrheit.   * * * W..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 80
" arkadyjskiego eremu, czy zakładu obłąkanych pod gołem niebem w którym czczona jest i przeklinana naprzemian niejaka Leandra przez całą rzeszę unieszczęśliwionych zalotników rozprószonych w górach. V. Tak więc cierpienie, do zupełnej ruiny ducha wiodące, ukazał Cervantes w..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 81
" Skądinąd też znany dobrze Mickiewiczowi mistyczny świat miłości dwornej*) wszedł w postać Gustawa jako jeden z elementów romansowej egzaltacyą podobnie jak nim jest w osobie hidalga. równie ściśle wyrazowy w uczonych rytualnych formułach. Temu jednemu elementowi, którym jest..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 82
" obłędnym kulcie i może nim być, bo nie wie o wzniosłej ruinie swego, ducha. Świadomy swojej ruiny Gustaw musi odrzucić ten dogmat miłości dwornej, choć wie o nim doskonale. Kochanka miała pretensye do wywierania takiego heroicznego wpływu, Ksiądz napomina Gustawa dworną formułą..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 83
" cya, "donna angelicata", przyczem jednak doczesnego uzacniającego wpływu odmówiono anielskiej pani. Dlaczego ? Umotywowanie znalazło się w zręcznie w 'włoskim systemie podstawionym, obcym mu. lecz równie mistycznym pomyśle. U szczytu rozwoju teoryi miłości dwornej we Włoszech stoi..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 84
" Doczesna zaś dola kochanka ( i jej kontynuacya czy powtórzenie w pogrobowej pokucie upiora ) jest nieustannem wahaniem się między "cielesną żałobą" "kobiety" ( która jest własnością zwycięskiego tu na ziemi rywala ), a przeczuwaniem "anioła". *) Tu na ziemi miłość tylko zabija,..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 85
" Y quien mi gloria repuna? Fortuna. Y quien consiente mi duelo ? El cielo. De esse modo yo recelo morir deste mal estrano pues se aunan en mi dano amor, fortuna y el cielo. Quien mejorara mi suerte ? La muerte Y el bien de amor quien le alcanza? Mudanza. Y sus males quien los cura? Locura...."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 86
" Ten wspólny rys łączy Cervantesa z Mickiewiczem w najściślej bratnią parę największych może artystów - moralistów, jakich świąt wydał. Porównane tu arcydzieła, tak bliskie sobie genezą, łączy też równie w nich obu potężne i genialne przekroczenie moratu. Tendencya, która..."

Cervantes w Polsce. 1, "Don Kichot" a "Dziady" wileńsko-koweńskie - strona 87
" spokojnej na ogół paranoi Don Kichota; ataki szału wzorowane a ) na "Canción desesperada" Chryzostoma, b ) na wybuchach szału Kardenia, c ) por. VII. 1 ) c ). III. Tło "Dziadów" II, a makabrystyczno - piekielne motywy "Canción desesp. ". IV. Morał "Dziadów" IV, a przestroga przed..."